Kendini Ertelemek: Başkalarını Mutlu Etmeye Çalışırken Kaybolan Hayatlar

Modern toplum bize sürekli olarak "kendini gerçekleştirme" vizyonu pompalarken, madalyonun arkasında tamamen tersi bir akıntıyla sürüklenen milyonlarca insan yaşıyor. Bu insanlar, kendi hayat senaryolarında başrolü oynamak yerine, başkalarının sahnelerini aydınlatmakla meşguller. Psikolojide "kronik memnun etme eğilimi" (people-pleasing) olarak adlandırılan bu durum, masum bir fedakarlık gibi görünse de aslında sinsice ilerleyen bir varoluşsal krizdir: Kendini ertelemek.

Başkalarının mutluluğu, huzuru ve onayı için kendi arzularını, ihtiyaçlarını ve hayallerini sürekli bir sonraki durağa öteleyenler, günün sonunda dönüp arkalarına baktıklarında kendilerine ait olmayan, başkalarının inşa ettiği bir hayatın enkazıyla karşılaşırlar.

Sevilme Arzusu ve "Hayır" Diyememenin Hipnozu Kendini erteleme döngüsü genellikle bencilce bir tercihten değil, derin bir sevilmeme ve terk edilme korkusundan beslenir. Bu ritme kapılan bireyler, çocukluk yıllarından itibaren ancak "başkalarını memnun ettikleri sürece" değer gördüklerine dair gizli bir inanç geliştirmişlerdir.

Girdikleri her ortamda bir uyum ajanı gibi çalışırlar. Kimse kırılmasın, kimse öfkelenmesin, evdeki ya da iş yerindeki o kırılgan denge bozulmasın diye sürekli kendi sınırlarından taviz verirler. "Hayır" kelimesi onlar için bir özgürlük alanı değil, suçluluk duygusu yaratan bir tehdittir. Ancak her "evet", eğer kişinin kendi gerçeğine aykırıysa, kendi benliğine söylenmiş ağır bir "hayır"dır. Başkalarını mutlu etme hipnozu, bireyin kendi sesini duymasını engelleyen en güçlü gürültüdür.

Kalabalık Masalardaki Derin Yalnızlık Bu hikayenin kahramanları genellikle yalnız insanlar değildir; aksine, etrafları her zaman arkadaşları, aileleri, iş ortakları veya bakım verdikleri insanlarla doludur. Sürekli bir sosyal devinim, bitmeyen ricalar ve halledilmesi gereken krizler vardır. Ancak bu kalabalıkların tam ortasında, bir masanın etrafında herkes kahkahalarla sohbet ederken, gözleri uzaklara dalıp giden o insanı görürsünüz.

O uzak bakış, aslında kendi hayatından sürgün edilmiş bir ruhun sessiz çığlığıdır. Herkesin derdine derman olan, herkesin ruh halini idare eden o kişi, kendi içsel dünyasında kimsenin ziyaret etmediği ıssız bir ada gibidir. Kalabalıkların içinde yaşanan bu görünmeyen yalnızlık, fiziksel bir izolasyondan çok daha yıpratıcıdır; çünkü kişi herkes tarafından "bilinmekte" ama hiç kimse tarafından gerçekten "görülmemektedir".

Kendini Ertelemenin Ağır Bedeli: Öz-Yabancılaşma Bir insan sürekli başkalarının beklentilerine göre şekil aldığında, bir süre sonra şu temel sorunun cevabını unutur: "Peki, ben gerçekten ne istiyorum?" Bu durum, zamanla kronik bir öz-yabancılaşmaya (self-alienation) yol açar. Kişi kendi duygularına, bedenine ve isteklerine o kadar yabancılaşır ki, kendi hayatının içinde adeta bir figüran haline gelir. Ertelenen sadece hayaller veya kariyer planları değildir; ertelenen, insanın bizzat kendi varoluşudur. Bu sinsi süreç, bir süre sonra kendisini depresyon, kronik yorgunluk, geçmeyen öfke patlamaları veya nedeni anlaşılamayan bedensel ağrılarla (somatizasyon) göstermeye başlar. Beden, ruhun ertelenen çığlıklarını hastalıklar yoluyla haykırır.

Pelerini Yere Bırakmak: Kendi Hayatına Geri Dönmek Başkalarını mutlu etmeye çalışırken kaybolan bir hayatı geri kazanmak, radikal bir uyanış gerektirir. Bu uyanış, bencilleşmek veya etraftaki herkesi sırtından atmak anlamına gelmez. Bu, sağlıklı sınırlar (boundaries) çizebilme olgunluğudur.

• Sınırların İyileştirici Gücü: Sınır çizmek, başkalarına örülen bir duvar değil, kendi bahçenizi koruyan zarif bir çittir. Sizi seven insanlar, çizdiğiniz o sınırın içinde sizin de nefes alabildiğinizi görmekten mutsuz olmazlar.

• Kurtarıcı Rolünden İstifa Etmek: Dünyadaki ya da ailenizdeki tüm krizleri çözmek, herkesi mutlu etmek sizin göreviniz değil. Başkalarının mutsuz olma, hata yapma veya kendi sorumluluklarını taşıma hakkını onlara iade etmelisiniz.

• Öz-Şefkat: Kendinize, bugüne kadar cömertçe etrafınıza dağıttığınız o şefkat ve anlayışla yaklaşın. Kendi ihtiyaç listenizi, başkalarının istek listesinin en altına koymaktan vazgeçin.

Hayat, başkalarının memnuniyeti üzerine kurulmuş bir prova değildir. Unutulmamalıdır ki; bir insan sadece kendi hayatının sorumluluğunu hakkıyla taşıyabilir. Başkalarını mutlu etmek adına kendi varoluşunu erteleyen her ruh, dünyaya sunulmuş benzersiz bir hediyeyi hiç açılmadan kutusunda bırakmış demektir. Sahneye geri dönme zamanı; çünkü siz yoksanız, o hikaye eksik kalacaktır. Kaynak: Sosyolog Fatma Kılıç Maviş